Eerste reflectiemoment

Het viel niet mee hoor, de hele week rennen en vliegen door een grote en relatief vreemde stad. We hebben zo ontzettend veel gezien en gedaan dat we elke avond als volgezogen sponzen op de bank neerploften om onze ervaring, vaak tot diep in de nacht, op papier te zetten en nog eens te bespreken. Dat was hard nodig, want vaak wist ik aan het eind van de dag al niet meer waar ik 's ochtends mee begonnen was. Maar ik kan niet anders zeggen dan dat deze eerste, bomvolle week me supergoed is bevallen!

Met de hele groep kwamen we vrijdagmorgen weer samen in het SFBB-gebouw. Iedereen kreeg de gelegenheid over de stage te vertellen, vragen te stellen en op verhalen te reageren. Het enthousiasme spatte er aan alle kanten af, al bleven we gelukkig nog wel iets van een nuchtere Hollander hebben: het gras is hier echt niet altijd groener. Ook realiseren we ons dat alle geweldige dingen die we hier gezien hebben niet zomaar kant-en-klaar in Nederland in te voeren zijn.

Een voorbeeld is het slapen. In geen enkele Kita hebben we echte bedjes ('konijnenhokken' zoals een van de Berlijnse PM'ers ze geschokt had genoemd) gezien. De kinderen slapen hier allemaal op matrasjes op de vloer. In veel Kitas zijn er speciale verrijdbare opbergrekken voor de matrasjes zodat de ruimte na het slapen weer voor iets anders gebruikt kan worden. Slecht voor je rug? Dat valt reuze mee: zelfs de kleinste kinderen kleden zichzelf uit en gaan braaf in bed liggen.

Vervolgens kwam de veiligheid ter sprake. Hoewel er absoluut verantwoord gewerkt wordt, gaan de PM'ers veel soepeler om met de veiligheidsnormen. Al bij ons eerste werkbezoek riepen we te pas en te onpas "dit zou de GGD nóóit goedkeuren!". Al snel werd ons duidelijk dat wij onszelf door deze denkwijze, hierbij gedoopt tot 'GGD-kramp', nogal beperken in ons werk. Er zijn aanvaardbare en onaanvaardbare risico's. Zolang je je werkwijze kunt verantwoorden met goede argumenten en praktijkvoorbeelden, kun je best op redelijke wijze met de GGD in discussie gaan.

Iets waar we met z'n allen best een beetje jaloers op zijn, zijn de grote, veelzijdige en uitdagende buitenruimten die bovendien heel natuurlijk ogen door al het groen. Dat hadden we midden in zo'n grote stad niet verwacht. Ook was er geen knallende kleur te bekennen. Zowel de op Kitaspeelplaatsen als de openbare speelplaatsen stonden nagenoeg alleen maar houten toestellen, in houtkleur. De oppervlakte was vaak ongelijk, er kon gekleuterd worden op grote keien en in bomen, de kinderen kropen door 'groene poortjes', er waren kleine houten bruggetjes, hier en daar stond een waterpomp en er werden tekeningen gemaakt met stokjes in het zand. De motoriek kon dus naar hartenlust getraind worden. Op wat emmertjes en schepjes na was er geen speelgoed; kinderen leken genoeg te hebben aan de uitdaging van de buitenruimte zelf. Toen ik vroeg of de ehbo-doos vaak tevoorschijn gehaald moest worden, werd er gelachen; er gebeuren nauwelijks ongelukken. Verder gold op veel plaatsen het motto: 'ieder kind heeft recht op builen en schrammen'.

 

 Voorbeelden van openbare speelplaatsen in Berlijn

Sushi-picknick

   

's Avonds organiseerden we een grootse picknick in een volkspark, iets wat veel Berlijners doen zodra de weersomstandigheden het toestaan. We hadden ook de directrices van de Grundschule en de medewerksters van de Lernwerkstatt uitgenodigd. Het was gezellig druk en onder het genot van verse sushi, fruitsalades en als toetje heuse Berliner bollen praatten we uitgebreid na over alle verschillende stage-ervaringen. Zo langzaam aan begonnen we ons steeds meer 'ein Berliner' te voelen. Toen de zon begon te zakken hadden we nog zoveel sushi over dat we met de schaaltjes langs groepjes echte Berliners gingen. Een initiatief dat enthousiast werd ontvangen. Bij zonsondergang begonnen er mensen muziek te maken en te jongleren en werd er gedronken en gelachen. We sloten de dag af in een fantastische sfeer.

   

Schuitje varen

Omdat we na de stage nog wat tijd over hadden voor het volgende programmaonderdeel begon en omdat het ineens prachtig weer was, besloten we een rondvaart over de Spree te maken. Eigenlijk was het meer een heen-en-weer-vaart aangezien je over de Spree geen rondje kunt varen. Belangrijkste bezienswaardigheden onderweg: Berliner Dom, Fernsehturm, Rotes Rathaus, Nikolaiviertel, Museuminsel, Reichstag, Bundeskanzleramt, Haus der Kulturen der Welt en Schloss Bellevue.



Links: Berlin, Stadt des Friedens & Fernsehturm
Onder: Reichstag, Museuminsel, Berliner Dom

   

Praktikum in der Köllnischen Heide (4)

Vandaag was mijn tweede stagedag in de Grundschule. Ik kreeg een klas toegewezen waar ik de ochtend deels participerend en deels observerend mocht doorbrengen. Het was een onderbouw groep. Kenmerkend hiervoor was dat de groepsruimte uit twee aan elkaar gekoppelde lokalen bestond: een speelruimte en een leslokaal.

De dag begon met vrij spel waar de kinderen me direct bij betrokken. Na een uitgebreid verhoor over wat ik kwam doen en waar ik vandaan kwam, wilden de kinderen een spel met me doen. De sfeer was gemoedelijk; de kinderen speelden in groepjes aan tafel of op de grond. De PM'er hield vanaf één van de tafeltjes de groep in de gaten terwijl ze met twee meisjes Halli Galli speelde.

Een klein meisje vertelde me dat ze wel Duits was, maar eigenlijk ook Turks en vroeg zich af wat ik was. Er ontstond een leuk gesprekje:

Meisje: waar kom jij vandaan?

Ik: uit Nederland.

Meisje: hebben ze daar ook een eigen taal?

Ik: ja, wij spreken Nederlands.

Meisje: hoe zeg je 'hallo' in het Nederlands?

Ik: 'hallo'

Meisje: neehee, niet in het Duits, in het Néderlands!

Ik: dat was Nederlands.

Meisje: ...

De lerares kwam de kinderen halen voor de rekenles.  Er werd rustig aan de opgaven gewerkt en de lerares liep rond om de kinderen te helpen. De PM'er fungeerde als onderwijsassistent en ook ik mocht hier en daar een helpende hand uitsteken. Op het bord hing in picto's het dagprogramma geplakt zodat de kinderen zelf konden zien wat er die dag ging gebeuren. Na een half uur geconcentreerd over de sommen gebogen te hebben gezeten, mochten de schriften opgeruimd worden. Het was tijd voor muziek en beweging. De kinderen zongen samen met de juf een aantal liedjes waarbij allerlei bewegingen gemaakt werden. Er wordt hier ook Engels onderwezen, dus één van de liedjes zongen ze in het Engels. Hierop volgde een taalles, kregen de katholieke kinderen godsdienstonderwijs en speelden de Islamitische kinderen met de PM'er. Daarna gingen alle kinderen buiten spelen en was het tijd voor de gezamenlijke warme lunch.

 

Kinderen dekken zelf de tafel en ruimen ook zelf op

Dingen die me opvielen:

• Samenwerking en gelijkheid tussen lerares en PM, onderwijs en opvang vullen elkaar aan en profiteren van elkaar
• Onderwijs en vrije tijd zijn met elkaar verweven, inspanning afgewisseld met ontspanning
• Heel veel aandacht voor bevorderen van taalontwikkeling
• De rustige houding naar de kinderen
• Er staat niet veel materiaal in de ruimten maar dit is toch ruim voldoende, kinderen spelen echt
• Kinderen hebben genoeg ruimte, zitten elkaar niet op de lip, er ontstaan zelden conflictsituaties 
• De kinderen zijn heel zelfstandig, krijgen ook de ruimte om met verantwoordelijkheden om te leren gaan 
• De PM'er heeft naast een opvoedkundige taak ook een rol in het onderwijs

Praktikum in der Köllnischen Heide (3)

Foto's van de buitenruimte:

Links: een van de speelpleinen

Midden: de atletiekbaan

Rechts: het park naast de basisschool

In de nabijgelegen sprookjesspeeltuin:

   

     

 

Praktikum in der Köllnischen Heide (2)

Na een hartelijke ontvangst van de directrices kregen we een uitgebreide rondleiding. Eerst via het restaurant naar de buitenruimte en vervolgens naar het 'Freizeit' gebouw. Het eerste dat opviel was de ruimte: gi-gan-tisch! De buitenruimte bestaat er uit een sportveld, een atletiekbaan, twee speelpleinen en een kleuterspeelplaats. Daarbij ligt de school aan een prachtig park met een groot grasveld en dit grenst weer aan een speeltuin die het thema 'Sprookjes van Grimm' heeft. Het spreekt voor zich dat hier veelvuldig naar wordt uitgeweken.

De binnenruimte zag er eerlijk gezegd nogal sober uit. Met de lange, grauwgroene gangen en het muffe, donkere tapijt deed het zelfs een beetje denken aan een gevangenis. De directrice verklaarde dat er recentelijk een soort GGD-inspectie had plaatsgevonden en dat ze daarom alles van de muren gehaald hadden. Zodra de nacontrole achter de rug is, hangen ze alle werkjes en decoraties gewoon weer op.

Ik stond perplex van de hoeveelheid functieruimten in het vrijetijdsgebouw. De thema's en functies van de ruimten zijn samen met de kinderen bepaald. De kinderen hebben ook geholpen met het inrichten van de lokalen. Dit is wat we zoal tegenkwamen:

Poppenkamer en sprookjeskamer

 

Ruimte voor tafeltennis, tafelvoetbal, biljart en een danszaal waar ook ballet beoefend wordt

 Natuurkamer, kinderwerkplaats, computerruimte

Er waren nog meer ruimten, zoals een naaiatelier, een fotolab, een knutselruimte, een speel-o-theek, een keuken en een bouwkamer, er leek geen einde aan te komen! Bij elke deur hing een houten rekje en een bordje. Op het bordje stond de functie van de ruimte en hoeveel kinderen er maximaal tegelijk binnen mochten. In het houten rekje konden de kinderen hun pasje steken zodat de PM'ers in één oogopslag konden zien hoeveel en welke kinderen er binnen waren. De PM'ers werkten hier niet in een vaste ruimte maar hielden alle ruimten (die allemaal toegankelijk waren vanuit de lange gang waaraan ze lagen) en alle kinderen in de gaten.

Links: het schoolcafé; kinderen kunnen hier thee drinken, een versnapering nuttigen en MTV kijken

Midden: een van de functieruimten en het pasjesrek

Rechts: de kinderen eten 's middags warm in het Apetito-restaurant

Alle kinderen zijn hier vijf dagen per week aanwezig en het personeel heeft een contract van 38,5 uur dus ook hier wordt een hoge mate van continuïteit geboden. De PM'ers zijn er om de kinderen te helpen en ondersteunen waar nodig. Elke dinsdag gaat om 14:30u de schoolgong, wat betekent dat de buitenlesactiviteiten van start gaan. Kinderen kunnen per trimester een cursus (zoals judo, gitaarles, haken, aquarelschilderen of koken) uitkiezen. Als het weer het toestaat worden ook buitenactiviteiten aangeboden.

Praktikum in der Köllnischen Heide (1)

 

Ein Ort des Lehrens und Lernens
Mijn eerste stagedag. Samen met twee collega's van Triodus vertrok ik 's ochtends vroeg naar de Grundschule & Hort in der Köllnischen Heide. Ik had voor deze locatie gekozen omdat hier een bijzondere vorm van brede school wordt aangeboden.

Over de Grundschule
Bs Köllnischen Heide is sinds 31 jaar een 'Ganztagschule'. Het reusachtige gebouw ligt in het groene noorden van Neukölln en heeft een eigen sportveld, atletiekbaan, gymzaal, twee speeltuinen en een apart vrijetijdsgebouw (Hort).



Feiten op een rijtje

• De leeftijd van de schoolgaande kinderen is 5½ tot 12 jaar.
• Er zijn ongeveer 700 kinderen en 90 docenten en PM'ers.
• In elke klas werkt een docent met een PM'er samen, tijdens lesuren is de PM'er een soort klassenassistent en tijdens de vrijetijdsmomenten kan de docent werk nakijken of voorbereiden.
• Bijna 90% van de kinderen heeft Duits als tweede taal, dit zijn voornamelijk Turkse kinderen.
• Onderwijs en vrije tijd zijn helemaal met elkaar verweven en worden afwisselend aangeboden.
• De docenten en PM'ers hebben dezelfde werkgever, wel hebben ze elk een eigen locatiemanager die nauw met elkaar samenwerken.
• De meeste kinderen die op Bs Köllnischen Heide zitten, zijn nooit naar een Kita geweest vanwege wachtlijsten of werkeloosheid van de ouders, bovendien is het niet verplicht je kind naar een Kita te brengen.
• Er is een Turkse leidster die ook werkt als tolk vanwege de vele Turkse ouders die slecht of helemaal geen Duits spreken.
• De PM'ers hebben geen functieprofiel of pedagogisch werkplan, ook is er geen specifiek beleid ten aanzien van observatie en documentatie.
• Voor de kleinste kinderen gelden vrijwillige slaapmomenten.
• Kinderen vanaf 8 jaar krijgen een pasje waarmee ze de vrijetijdsruimten kunnen betreden, het sportveld kunnen gebruiken of spelletjes kunnen lenen.
• Neukölln is een probleemwijk; gezinnen hebben een lage sociaal-economische status, er heerst veel werkeloosheid, omdat bijna het hele stadsdeel Turks is (en spreekt) is de noodzaak om Duits te leren erg klein, kinderen die hier opgroeien zijn veelal gedoemd tot een kansarme toekomst.