Zand in de binnenruimte

Spelen met zand; de meeste kinderen vinden het heerlijk. Op veel kindercentra is dit een echte buiten-activiteit waardoor er in de winter niet of nauwelijks met zand gespeeld wordt. Nu bestaan er natuurlijk wel zandtafels, maar veel pm'ers zijn toch wat huiverig voor zand in de binnenruimte. Dat geeft zo'n rommel. Ik zeg: zet je daar maar snel overheen! Ons werk staat in het belang van het kind, niet in ons eigen belang en vegen moet je toch wel.

In Berlijn zag ik in bijna elk kinderdagverblijf minstens één mini-zandbak in de binnenruimte. Het waren geen grote gevaartes (dus makkelijk op te bergen) en er zat ook niet veel zand in (dus weinig rommel) maar zorgde bij de kinderen toch voor veel speelplezier. Er lagen allerlei voorwerpen waarmee in het zand gespeeld kon worden zoals bezempjes en kammen, stokjes en schelpen, stenen, houten zandstempels en bonen waarmee de kinderen lijnen en figuren konden neerleggen. Zand is ontzettend veelzijdig materiaal. Je kunt het zeven, nat maken, erin tekenen, ermee bouwen, het ergens in doen of uit gieten, door je vingers laten glijden, et cetera. Zo bied je de kinderen op een eenvoudige manier een leuke maar ook ontwikkelingsgerichte activiteit.

 

Dit idee sloeg meteen aan bij een leidster van een kinderdagverblijf in Maastricht. Zij zorgde op haar locatie voor een aantal mini-zandbakken waardoor de kinderen ook bij slecht weer lekker met zand kunnen spelen. Zie hier het resultaat:

Een eigen huis...

Tijdens onze Berlijn-stage hebben we ontzettend veel leuke ideeën opgedaan. Eén ervan was het bouwen van een heus huis van lege eierdozen en melk-/sappakken. Deze materialen hadden de ouders en pm'ers verzameld en de kinderen hebben ze met plaksel aan elkaar vast gemaakt. Om het huis er mooi uit te laten zien, hebben ze het geheel beplakt met stukken cadeaupapier. Zo werd het een soort fraai gekleurd papier-maché-huis. Het zit heel stevig in elkaar en de kinderen spelen er graag in.

Kosteloze huisjes in Berlijn

Bij kdv Kiekeboe in Maastricht vonden ze dit idee zo leuk dat ze er zelf mee aan de slag gegaan zijn. Het schiet al aardig op zo te zien! Ik ben erg benieuwd naar het eindresultaat.

Het kosteloze Kiekeboe-huis in aanbouw

Een lintje voor 'onze' Serv!

Serv Vinders (Childcare International) is geridderd! Onze Berlijngids heeft op het Jaarcongres van het Waarborgfonds een lintje gekregen voor al zijn waardevolle inspanningen ten bate van de kinderopvang.

Drijvende kracht achter het lintje voor Serv Vinders is Maria Jongsma van Vyvoj. Namens het CMK-fonds  heeft ze de procedure in werking gezet. 'We waren twee jaar geleden met een groep op reis in Zweden, Stockholm. Daar hebben we met elkaar een onderscheiding in elkaar geknutseld en hem aangeboden. Deze man heeft zoveel goeds gedaan voor de sector, maar hij blijft altijd achter de coulissen en is heel bescheiden. Het lijkt me meer dan terecht dat hij nu eens in het zonnetje wordt gezet.' In aanwezigheid van een groot aantal kopstukken van de Nederlandse kinderopvang en zijn familie, kreeg de nietsvermoedende Serv zijn lintje opgespeld. 

 

Dubbel en dwars verdiend wat mij betreft. Serv, gefeliciteerd!

Pm'ers op stagereis naar Berlijn

Leontine Diemel (projectcoördinator internationalisering) heeft op de website van Triodus verslag gelegd van de studiereis naar Berlijn waaraan ik heb deelgenomen.

Meer informatie over de binnen- en buitenruimten in Berlijn vind je hier.
Meer informatie over omgaan met taal in de Berlijnse kinderopvang vind je hier.
Meer informatie over het Berliner Bildungsprogramm vind je hier.
Meer informatie over de opleiding van pm'ers in Berlijn vind je hier.

Lees het hele verslag via deze link: pm'ers op stagereis naar Berlijn.

Zelf hebben we (heel kort!!) onze reis naar Berlijn mogen beschrijven voor het vakblad Kinderopvang. Dit beknopte dagboek is te lezen in het decembernummer maar ook online te vinden op de website van kinderopvangtotaal. klik hier om het te lezen!

12 principes voor een succesvolle samenwerking tussen ouders en professionals (1)

Tijdens mijn bezoek aan de Kindvakbeurs heb ik een boek over samenwerken met ouders meegenomen. Het wekte mijn interesse niet alleen omdat deze samenwerking een wezenlijk onderdeel van mijn dagelijkse werk vormt maar ook omdat het geschreven is door Annette Hautumm, één van de begeleiders van mijn studiereis naar Berlijn. In Berlijn staan ouders binnen de kinderopvang hoog in het vaandel. MIK wil graag gebruik maken van de expertise van buitenlandse kinderopvangorganisaties. De visie van MIK is ‘partner in opvoeding’. Pedagogische inspanningen hebben pas succes wanneer ze stroken met de ideeën van de ouders. Reden genoeg dus om dit onderwerp eens onder de loep te nemen.

Deel 1: voorwaarden voor samenwerking

Principe 1

verduidelijken wat samenwerking en partnerschap voor jou betekenen en waar je naar streeft

Vraag jezelf het volgende af:

• Wat wil je als leidster in jouw relatie met ouders bereiken?

• Wil je met ouders samenwerken en zo ja, aan welke taken?

• Hoe moet de taakverdeling georganiseerd worden?

• Wil je de partner van ouders worden en hoe zie je dit partnerschap concreet voor je?

Het doel is samenwerking tussen ouders en pm’ers. Om dit te bereiken moeten ouders en pm’ers een partnerschap aangaan. Dit wil concreet zeggen: eerlijk zijn tegenover elkaar, elkaar vertrouwen, bewust zijn van gezamenlijke verantwoordelijkheid. De moeilijkheid hieraan is dat de voorwaarden ‘moreel geladen’ zijn. Geef je toe dat je wel eens oneerlijk bent? Geef je toe dat je ergens weinig vertrouwen in hebt? Beken je je eigen onvolkomenheden?

Samenwerking staat voor gezamenlijke inspanning. Samenwerking maakt doelgerichte afspraken en activiteiten mogelijk. Het opent nieuwe deuren maar biedt ook de mogelijkheid dat er wel eens iets mis kan gaan. Onthoud dat uit fouten net zoveel geleerd kan worden als uit gezamenlijk behaalde successen.

Kenmerken van goede samenwerking zijn:

• De doelen zijn door de ouders en de pm’ers samen opgesteld en bevestigd.

• De ontwikkeling van de samenwerking vereist tijd en energie van beide partijen.

• De samenwerking berust op gemeenschappelijke ervaring.

• De samenwerking heeft een helder kader.

• In de samenwerking wordt elk aandeel als gelijkwaardig erkend.

• De samenwerking is gebaseerd op gelijke rechten voor ouders en pm’ers.

Berlijntip: kinderportfolio

Idee

In Berlijn worden op verschillende Kitas kinderportfolio’s bijgehouden. Hierin wordt van alles verzameld dat samenhangt met de ontwikkeling van het kind. Denk bijvoorbeeld aan tekeningen, foto’s, opmerkingen van pm’ers, zelfgeschreven woordjes, citaten en kleine interviews met het kind. Ouders mogen ook werkjes of documenten aanleveren.

Het portfolio is niet zomaar een verzameling van producten en documenten. Aan de hand van ontwikkelingslijsten en observaties worden voor het kind ontwikkelingsdoelen gesteld. Dit kan bijvoorbeeld gaan om fijne motoriek of sociaal emotionele ontwikkeling. Zo wordt de individuele ontwikkelingsbehoefte van het kind duidelijk en kan hier gericht aandacht aan besteed worden. Daarnaast wordt rekening gehouden met de individuele interesses en vaardigheden van het kind.

       

Regelmatig wordt het portfolio doorgenomen en bekeken of de doelen behaald zijn of bijgesteld moeten worden. De ouders worden hierbij ook betrokken. Enerzijds om hen op de hoogte te stellen van de leerresultaten en het ontwikkelingstraject van hun kind, anderzijds om hen advies te geven over de manier waarop zij thuis aandacht aan de ontwikkelingsdoelen van hun kind kunnen schenken. Voor het kind zelf is het portfolio een middel om het kind zelfvertrouwen en inzicht in de eigen ontwikkeling te geven (‘kijk eens wat ik al gedaan heb en kan!’). Aan het eind van de Kita-periode gaat het portfolio mee naar de basisschool zodat de docent zo goed mogelijk kan aansluiten op het niveau van het kind.

 

Onderwerpen die in elk portfolio aan bod komen zijn bijvoorbeeld: ‘dit ben ik’, ‘dit vind ik leuk’, ‘dit kan ik al’, ‘mijn groep’, ‘mijn familie’, ‘zelfportret’, ‘dit wil ik leren’, ‘mijn kunstwerk’, ‘mijn experimenten’, ‘verhalen over mij’.

Toepassen

• Observaties, foto’s en werkjes kunnen samengevoegd worden in één map die het kind aan het eind van zijn kdv- of bso-periode mee naar huis krijgt (in plaats van een afscheidsboek).

• We richten ons voornamelijk op pedagogische doelen, de meer schoolse vaardigheden leren de kinderen op de kleuterschool. In Berlijn gaan de kinderen pas op hun zesde naar de basisschool waardoor de laatste twee jaar op de Kita een schoolser karakter hebben.

• Het portfolio vormt een onderdeel van zichtbaar planmatig werken.

Wat heb je nodig?

• Bijstelling takenpakket pm’er: tijd voor het opzetten en bijhouden van portfolio’s.

• Fotoprinter of kleurenprinter.

• Materialen als ordners, insteekhoezen en tabbladen.

• Een budget voor zichtbaar planmatig werken.

Berlijntip: verteltassen

Idee

De verteltasjes zijn kleine, aantrekkelijk vormgegeven tasjes die op de groep aan een kapstok of haakje hangen. In die tasjes zitten een aantal voorwerpen die betrekking hebben tot een bepaald onderwerp. Naar aanleiding van de voorwerpen kan een verhaal verteld of een gesprek gevoerd worden, een spel gespeeld of een liedje gezongen worden. Het idee van de verteltas is niet nieuw maar wordt nog lang niet overal toegepast.

“De verteltas komt oorspronkelijk uit Groot-Brittannië en werd ontwikkeld door onderwijzer Neil Griffiths. Het leek hem leuk en nuttig om ouders meer bij de school te betrekken en tegelijkertijd de taalontwikkeling van leerlingen een impuls te geven. Hij nodigde daarom ouders uit  om ‘story sacks’ te komen maken: stoffen tassen met daarin een prentenboek en andere materialen die bij het verhaal in het boek aansluiten. De tassen konden in de klas worden gebruikt maar leerlingen mochten ze ook lenen.”

Toepassen

Dit idee is zo over te nemen. Het stimuleert de taal en fantasie van de kinderen en ze leren over een specifiek thema. Het grappige is dat aan de hand van hetzelfde tasje steeds weer andere verhalen ontstaan. De kinderen kunnen zelf ook relevante dingen in het tasje doen. De ouderbetrokkenheid kan vergroot worden door de tasjes uit te lenen. Wellicht zijn er ouders die het leuk vinden om zelf een verteltas te maken voor jouw centrum. Het is ook leuk om een praktische ouderavond te organiseren rondom de verteltassen en er samen mee aan de slag te gaan. Je kunt een tas op de groep gebruiken om een thema te introduceren of in specifieke situaties voor een bepaald kind gebruiken (bijvoorbeeld de geboorte van een broertje of zusje). Het is tevens een zeer geschikte methodiek om toe te passen in VVE-programma’s.

Wat heb je nodig?

Tasjes, kleine voorwerpen omtrent het thema, haakje of kapstok om de tasjes op te hangen.

Voorbeeld

Kindercentrum Bunderbos maakt al gebruik van de verteltasjes. Ze zijn ontwikkeld door pedagogiekstudenten van de Haagse Hogeschool. In de tasjes zitten materialen rondom het thema zoals spelletjes, een knuffel of handpop, een boekje en attributen die in het boekje voorkomen. Ook zit er een cd in met liedjes rondom het thema, een ingesproken versie van het boekje en een handleiding voor ouders. Ouders kunnen het tasje lenen om thuis de taalontwikkeling van hun kind te stimuleren. Tegelijkertijd vergroten ze het vertel- en voorleesplezier.

Meer info

Nederlands kenniscentrum verteltassen (onderwijs): www.verteltas.nl

Berlijntip: familiewand

Idee

In Berlijn zagen we in bijna alle kindercentra dat er veel aandacht was voor ‘thuis’. Een hele leuke manier om dit zichtbaar te maken vonden we de familiemuur. Op deze plaats hing van ieder kind een stukje ‘thuis’. Voor de jongste kinderen biedt vooral veiligheid en de oudere kinderen vinden het heel leuk om hun materialen te laten zien en dat van andere kinderen te bekijken. Ook de ouders worden hierbij betrokken. Zo zagen we in een INA Kita dat alle ouders een portret van hun eigen kind gemaakt hadden. Ook hadden ouders een pop gemaakt in de gelijkenis van hun kind met een foto van het kind erbij. In veel Kitas hangen fotospiegeltjes waarbij de brede lijsten beplakt waren met foto’s van thuis (papa en mama, huisdieren, de eigen slaapkamer, de lievelingsknuffel, opa en oma, etc). Als het kind in de spiegel kijkt, ziet het zichzelf omringd door vertrouwde personen, dieren en objecten. Nog een geweldig idee vond ik de geplastificeerde kaarten waarop ouders beschreven waar de naam van hun kind vandaan komt. In sommige Kitas hangen fotomapjes aan gekleurde koordjes aan de muur. Ieder kind heeft z’n eigen mapje waar het naar behoefte in kan kijken.

Wat heb je nodig?

Spiegels met een brede rand, gekleurde vellen papier, foto’s, fotomapjes, koord, een plekje aan de wand en het enthousiasme van ouders.

 

 

Oh, oh Berlijn!

We hebben er even op moeten wachten maar vandaag was het dan zover: de uitreiking van de europassen (internationaal CV) en certificaten voor deelname aan de Berlijnstage. En daar zijn we hartstikke trots op!

Met 4 collega's van MIK reisden we in alle vroegte af naar het verre Den Haag waar we bijna alle mede-Berlijngangsters troffen. Onder het genot van een kop koffie met Berlijnse koekjes en traditionele 'Haagse Kakker' werd er meteen uitbundig bijgekletst. Maar deze reünie had niet alleen gezelligheid als doel: er moest ook nog gewerkt worden.

   

Het officiële deel van de ochtend werd geopend door Leontine Diemel en Rob Vergeer (Triodus, KINDwijzer). In Berlijn hebben we met z'n allen een breed scala aan kleine maar ook veelomvattende tips verzameld. Met deze 'best practices' willen we op korte en lange termijn binnen onze organisaties aan de slag gaan. Alle bruikbare tips werden door een aantal Berlijngangers gepresenteerd zodat we daarna konden discussiëren over inhoud en vorm van een concreet plan om de tips in praktijk te brengen. Deze tips zal ik later stuk voor stuk beschrijven. Samen met Sandra en Rob (Triodus) is besloten om een plan te maken alle KINDwijzermedewerkers binnen Triodus te inspireren en laten ervaren hoe het is om te werken naar Berlijnse methoden. Natuurlijk wordt een en ander wel zo aangepast dat het binnen onze visie, beleidslijnen en wetgeving past. Geprobeerd wordt om volgend jaar één Trioduslocatie (kdv én bso) zoveel mogelijk af te stemmen op wat we in Berlijn gezien en geleerd hebben. Andere medewerkers zouden hier een dag stage kunnen komen lopen. Ik wacht vol spanning op de voortgang van deze ambitieuze plannen!

Ondertussen zijn we in Limburg ook bezig onze Berlijnervaringen om te zetten in een concrete tool waarmee we onze collega's kunnen informeren over en inspireren met deze ervaringen. We willen dit in een praktische spelvorm doen zodat iedereen er ook meteen mee aan de slag kan in zijn team en groep. Als de pilot succesvol blijkt, wordt het spel organisatiebreed verspreid.

Na de lunch werd er enthousiast verder gebrainstormd en wisselden we allerlei kleine tips uit die we zelf al in praktijk gebracht hadden. Niet zittend maar stevig stappend door Den Haag want er stond ook nog een culturele wandeling en een bezoek aan het Mesdagpanorama op het programma. Onder oer-Hollandse weersomstandigheden begaven we ons na een welverdiende borrel terug naar het verre zuiden. De MIK-paraplu's die we cadeau kregen op de dag van de PM'er kwamen hierbij heel goed van pas!

Verhalen Berlijnstages

Wat leuk! M'n blog wordt gepromoot door de KINDwijzer website :)

"Medewerkers van MIK, Korein, Triodus en Kinderopvang de Bevelanden lopen op het moment stage in Berlijn. De stages die twee weken duren, worden financieel ondersteund door de EU. Al eerder gingen er medewerkers naar Berlijn op stage. Zij kwamen reuze enthousiast en vol inspiratie terug. Een aantal medewerkers hebben over hun reis een blog bijgehouden."

 Zie hier het weblog van twee mede-Berlijngangers, Annemie en Petra (Kinderopvang De Bevelanden): http://stageberlijn.blogspot.com 

Het artikel 'Een koffer vol Berlijn' is verschenen in BBMP. Klik hier om het te lezen (pdf-bestand).

Wir bleiben Alle!

 

Aan het eind van de dag ploften we moe maar voldaan neer in een parkje. Er tegenover stond een gebouw met daarop de tekst "Wir bleiben Alle". "Nou," riepen we in koor, "dat zouden wij ook wel willen!"

De Berliners houden de geschiedenis levend door boodschappen op muren te schilderen en spuiten en confronteren je met actualiteit en realiteit. Je ziet het door de hele stad. 

 

Wachten op de taxi naar het vliegveld...

 

 

Duurt lang! Mijn collega (links) en ik (midden) geven tijdens het wachten een yoga-demonstratie met een knipoog.

Je moet het kind in jezelf immers levend houden :)

Rechts: met Puk van Triodus! 

En zo weet je dat je weer thuis bent in eigen land: oranje toiletpapier!

Eindevaluatie

Dit is onze laatste dag in Berlijn. We sluiten onze studiereis af met een evaluatiebijeenkomst met Anette Hautumm in het FFB. We hebben met z'n allen een toptijd gehad, ontzettend veel boeiende, inspirerende, verrassende en soms zelfs schokkende dingen gezien. Natuurlijk willen we bepaalde inzichten, ideeën en tips mee naar huis nemen, daarom maken we een rondje waarin iedereen twee kleine tips en één groots idee mag noemen.

Een korte samenvatting van de evaluatie:

• Gebruik van natuurlijke materialen (in natuurlijke kleuren)
• Aanbod zintuiglijk materiaal (voelwanden, spiegels, windorgels, etc)
• Drinken naar eigen behoefte, niet alleen op vaste momenten
• Gebruik van beeldende middelen 
• Soms de discussie met de GGD aangaan
• Loslaten, kinderen kunnen meer zelf dan we denken
• Positief benaderen (ga eens na hoe vaak je 'nee' zegt op een dag)
• Niet te snel ingrijpen bij ruzie of huilen
• De buitenruimte uitdagender maken
• Kinderportfolio
• Een kind ontwikkelt zich in z'n eigen tempo en houdt zich niet aan vooraf vastgestelde ontwikkelingsmijlpalen
• Veel minder speelgoed, boekjes, puzzels, etc tegelijk aanbieden
• Houd de kasten overzichtelijk en prop ze niet vol
• Plak foto's van wat er in de kast staat op de plank zodat de kinderen weten waar het terug gezet moet worden
• Betrek ouders meer bij je werk door je werk zichtbaar te maken middels foto's, muurkrant, kleine exposities of een voorstelling
• Kijk vanuit kinderperspectief naar je ruimte (kruip eens op je knieën door de ruimte)
• Creëer binnen een bewegingsruimte waar kinderen hun fysieke energie kwijt kunnen
• Niet te veel regels; regels zijn er om je te helpen
• Buitenruimtes zijn rustig doordat er bijna geen rijdend materiaal is, je kunt kinderen buiten op talloze andere manieren uitdagen
• Oude foto's in klapper of mapjes bewaren zodat kinderen en ouders erin kunnen kijken (bijvoorbeeld tijdens een intakegesprek) en geef bij elke foto aan bij welk opvoeddoel het past
• Weg met de konijnenhokken (de bedjes met spijlen), kinderen kunnen best op matrasjes slapen
• Niet zo bang zijn om vies te worden (zowel de PM'ers als de kinderen)
• Geef de brede school ruim baan
• Verbeter de samenwerking en communicatie tussen kinderopvang en school

De laatste avond...

Napraten over de tweede stage onder het genot van een heerlijke curry.

 Nog even snel naar het Dali Museum in Potsdam...

  

Gezellig naborrelen en discussiëren in ons tuintje en dan gaan de luiken toe, want hoe leuk alles ook is, moe word je er wel van! 

Zzzzz...

Das Sprachlerntagebuch

 

Het Sprachlerntagebuch is een middel om de voortgang van de taalontwikkeling van kinderen te documenteren. Het boek is in 2004 ontwikkeld en sinds 2006 hebben ruim honderdduizend kinderen in de Berlijnse kinderdagverblijven er één. Het Sprachlerntagebuch biedt een leidraad voor observaties en de taalontwikkeling wordt er overzichtelijk in vastgelegd. Het boek richt zich op taal, spraak, communicatie en beginnende geletterdheid. De inhoud en opbouw sluiten aan bij het Berliner Bildungsprogramm.

Het Sprachlerntagebuch wordt gedurende de hele periode waarin het kind het kinderdagverblijf bezoekt bijgehouden. Niet alleen de ontwikkeling van het kind wordt zichtbaar, ook geeft het boek inzicht in het werk van de PM'ers. Daarnaast kunnen de docenten na het bestuderen van de boeken goed aansluiten op het ontwikkelingsniveau van het kind dat net naar school gaat. Het berliner Bildungsprogramm schrijft het creëren van een 'Bildungsbiografie' voor, een soort ontwikkelingsportfolio voor ieder kind. Het Sprachlerntagebuch is hier een onderdeel van.

Het kind levert zelf een belangrijke bijdrage aan het Sprachlerntagebuch. Er worden 'documenten' toegevoegd die iets laten zien van de spreekvaardigheid en communicatievaardigheden van het kind. 

Het boek bestaat uit vier onderdelen: 

• Vragen om het kind (en zijn familie) beter te leren kennen
• 'Das bin Ich' - hier kan het kind zichzelf en zijn familie voorstellen
• Jaarlijks Bildungsinterview met kinderen vanaf 3 jaar (het kind in zijn wereld, het kind in het kinderdagverblijf, een ontwikkelingsoverzicht)
• 'Lerndokumentation' (wat kan een kind al en waarin moet het ondersteund worden of extra aandacht krijgen?)